Eduki publikatzailea

CONCURSO DE MICRORRELATOS EN INSTAGRAM

Bonelli arranoaren abenturak Araban

Mikrotestuen lehiaketa instagramen

Foru Aldundi honetako Ingurumen eta Hirigintza Sailak LIFE 16 NAT/ES/235 proiektuan parte hartzen du, Mediterraneoko mendebaldeko biztanleek Bonelli arranoa azpiegitura elektrikoetara egokitzekoan, “AQUILA a-LIFE” proiektua esan ohi zaionean. Proiektu horren esparruan, Bonelli arranoa (Aquila fasciata) zaintzen lagundu asmoz, Instagramen “Bonelli arranoaren abenturak Araban” mikrotestuen lehiaketa antolatzen du Arabako Foru Aldundiak. Haren gaiak EAEn desagertzeko arriskuan katalogatuta dagoen hegazti horretaz mintzatu edo hura aipatu behar du.

 

Kontakizun laburrak idaztea atsegin baduzu, animatu eta literatura lehiaketa honetan parte hartu. Mikrokontakizun bat idatzi beharko duzu hark protagonista izango duenaren, hau da, Bonelli arranoaren lehengo egoera, oraingoa eta etorkizunekoa azalduko duena. Ekimen horrekin, erakundeak herritarrak kontzientziatu eta sentsibilizatu nahi ditu Euskal Autonomia Erkidegoan mehatxatuen dauden hegaztietako bati buruz.

Lehiaketaren oinarriak

 

Epaimahaiaren erabakia

“Bonelliren arranoaren abenturak Araban” mikrokontakizun lehiaketako epaimahaia 2020ko uztailaren 15ean bildu da, hiru kontakizun irabazleak aukeratzeko. Kontakizunaren originaltasuna, erabilitako estiloa eta aurkeztutako lanen sormena baloratu dira. Halaber, Instagram-eko @arabakoparkenaturalak profilean argitaratu ondoko 15 egunetan jasotako like kopuruak balorazio osoaren %50 eman du, lehiaketako arauetan ezarritakoaren arabera.

Hauxe da saritutako kontakizunen zerrenda:

  • Lehenengo saria: Lontzo basozaina eta Bonelli arranoa (autorea: Gonzalo Esparza Alonso)
  • Bigarren saria: Mi nombre es Bon (autorea: Izaskun Agirre Oteiza)
  • Hirugarren saria: Aratzeko Eli (autorea: Josune Aranguren Zatika)

 

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Hezkuntza materialak etxean egiteko

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Natura 2000 Sareari buruzko igarohitza

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Hegazti sarraskijaleek naturan duten eginkizuna

Ikusi gehiago
vison

Haurrentzat misteriozko jolas bat

IN DANGER Mystery game birtual bat da, familiarekin eta probako benetako protagonista diren 7 urtetik 10 urtera bitarteko haurrekin etxetik jolasteko pentsatua. Jokoaren dinamika pista joko baten edo ihesgela baten antzekoa da, baina helburua bestelakoa da ... Hemen, misterio bat argitzen lagundu behar duzue, aurkituko dituzuen enigma ezberdinen bidez Hartu behar duzun denbora eta ondo irakurri proba bakoitza.

Jokoa edozein gailutan (mugikorra, tableta …) egin daitekeen arren, hobeto ikusten da ordenagailu batean. Arkatza eta papera beharko dituzue. Proba batzuek lotutako pistak dituzte. Ez erabili berehala. Eragin buruari eta gozatu!

 

 

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Bisoi europarra, Europako ugaztun mehatxatuena

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Escape room edo ihes gelak

Ikusi gehiago

Hezkuntza jarduerak

Audioipuinak

Hezkuntza jarduerak

Material didaktikoak

salas de escape

Escape room edo ihes gelak

Gure naturaguneetako natura eta kultura ondarean murgiltzeko beste era bat proposatzen dizugu: escape room edo ihes gela birtual batean taldean jolastea.

Ez al zara inoiz jolastu ihes gela batean? Abentura jolasa da: jokalari talde bat gela batean giltzaperatzen da, eta han, era guztietako igarkizunak eta buruhausgarriak ebatzi behar dituzte istorioa askatzeko eta horretarako duten denbora agortu aurretik ihes egiteko. Jolas bakoitza agertoki batean girotuta dago, eta oso bestelakoak dira bata bestearengandik. Gure hau birtuala da eta, beraz, parte hartzaileok etxetik dibertitu eta ikasteko aukera izango duzue.

Bi proposamen prestatu ditugu, biak helduentzat, baina zailtasun maila eta iraupen desberdinak dituzte. Ausartuko zara?

Sei giltzen misterioa

  • Parte hartzaileen kopurua: 4 talde; bideodei bidez konektatuta egon eta aldi berean jolastu behar dira.
  • Iraupena: 90 minutu.
  • Zailtasuna: ertaina-handia.

 

 

Ihes gela Mairulegorreta kobazuloan

  • Parte hartzaileen kopurua: 4 talde; bideodei bidez konektatuta egon eta aldi berean jolastu behar dira.
  • Iraupena: 45 minutu.
  • Zailtasuna: ertaina-txikia.

 

 

Otras actividades

Ruta cercana

Ezagutzen duzu Bonelli arranoa?

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Natura 2000 Sareari buruzko igarohitza

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Haurrentzat misteriozko jolas bat

Ikusi gehiago
El visón europeo, el mamífero más amenazado de Europa.

Bisoi europarra, Europako ugaztun mehatxatuena

Bisoi europarra (Mustela lutreola) natura ingurunetik desagertu da Europaren zatirik handienean. Gaur arte, bi populazio txikik baino ez dute bizirik iraun Espainian eta Errumania-Ukrainan (Dniestre eta Danubioren delta), eta baliteke oraindik talde txiki zatikatu batzuek bizirik jarraitzea Errusian eta Frantzian. Kasu guztietan, ikusi da joera negatiboa dela, eta kontserbazio jardun eraginkorrik egiten ez bada, aurreikus daiteke epe motzean espeziea desagertu egingo dela.

Bisoi europarra hobeto kontserbatzeko, LIFE LUTREOLA “Ikuspegi berriak bisoi europarraren kontserbazioari buruz Espainian” proiektua martxan jarri zen 2014an, 2018ko abendura arte. Euskal Autonomia Erkidegoan, Errioxan, Aragoin eta Valentziako Erkidegoan gauzatu zen.

Life Lutreola proiektuaren koordinazio lanak Tragsatec-ek egin zituen, eta haren bazkide izan ziren Aragoiko Gobernua, Arabako Foru Aldundia, Bizkaiko Foru Aldundia, Gasteizko Udala, Errioxako Gobernua, Valentziako Generalitatea, Senda Viva natura parkea eta Bisoi Europarraren Elkartea.

Jendea sentsibilizatzeko eta emaitzen berri zabaltzeko ekintzetan, honako hauek egin dira: argibide taulak, argitalpen teknikoak eta dibulgaziozkoak, sentsibilizazio kanpainak eta transferentzia eta argibideak emateko mintegi teknikoak.

Jarraian, herritarren eskura jarriko dugu proiektuko dibulgazio materiala. Bere webgunean ere eskuragarri egongo da.

 

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Ezagutzen duzu Bonelli arranoa?

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Hegazti sarraskijaleek naturan duten eginkizuna

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Haurrentzat misteriozko jolas bat

Ikusi gehiago
Pasapalabra sobre Red natura 2000

Natura 2000 Sareari buruzko igarohitza

Aditua zara Arabako naturagune babestuetan? Ziur zaude?

Nabiga ezazu gure web gunean eta freskatu itzazu Arabak daukan dibertsitate ikaragarriaren gainean dauzkazun ezaguerak. Naturagune bakoitzaren fitxan, 360 graduko bisore bat ikusiko duzu. Seguru ezingo diozula erabiltzeari utzi. Prest zaudenean, erronka bat proposatuko dizugu: Arabako Natura 2000 Sareari buruzko igarohitza. Baietz lortu! Aurrera!

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Bonelli arranoaren abenturak Araban

Mikrotestuen lehiaketa instagramen

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Escape room edo ihes gelak

Ikusi gehiago
aguila bonelli

Ezagutzen duzu Bonelli arranoa?

Bonelli arranoa gure espezierik mehatxatuenetako bat da. Arabako Foru Aldundiak denbora asko darama desagertzeko arriskuan dagoen espezie hau berreskuratu nahian. Proposatzen dizugu ikus dezazula egin dugun zabalkunde bideoa, espeziea eta dauzkan mehatxuak ezagut ditzazun, eta jakin dezazun zer kontserbazio neurri hartzen ari garen.

Espezieari buruzko unitate didaktiko bat daukagu. Agiriaren bukaeran, Bonelli arranoak Araban dituen abenturei buruzko antzezlan bat aurkituko duzu. Araban, beste harrapari garrantzitsu batzuekin bizi da, hala nola sai arrearekin eta sai zuriarekin. Zeure txotxongiloak egiteaz gain, zeure abenturak ere asmatu ahal izango dituzu. Ausartuko zara?

Jarduera hau eta beste batzuk (labirintoak, gurutzegramak…) Lehen Hezkuntzako txikientzat diseinatuta daude.

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Hezkuntza materialak etxean egiteko

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Bisoi europarra, Europako ugaztun mehatxatuena

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Escape room edo ihes gelak

Ikusi gehiago
La función de las aves carroñeras en la naturaleza

Hegazti sarraskijaleek naturan duten eginkizuna

Gaur egun, zenbait espeziek (ugatza, sai zuria edo miru gorria) eta haien habitatek kontserbazio egoera larria dute. Haiek babesteko, gizakiaren eta naturaren arteko loturak berritzea komeni da. Espezie horiek guztiak eta haien habitatak ekosistema ahulen parte dira, gure ondarearena, alegia, eta gizartearentzat oinarrizkoak diren prozesuak eusten dituzte eta oso onuragarriak diren hainbat zerbitzuren bektore dira.

Gaur egun mehatxatuta dauden harrapari nekrofagoen habitata babesteko, Ecogyp proiektua sortu zen. Pirinioen bi aldeetako bazkideek osatzen dute, eta tartean da Arabako Foru Aldundia ere. Espezie horiek eta beren habitatek onura handiak ematen dizkiete ekosistemen orekari eta gizakiei, sortzen dituzten zerbitzu ekosistemikoengatik.

Proiektu horretan, sentsibilizazio ekintzak egin dira. Hemen daukazu dibulgazio koaderno bat, zuzen-zuzenean ezagutzeko hegazti sarraskijaleak eta hegazti horiek ekosistemetan duten eginkizuna. Amaierako zatian jolasak bildu dira, zenbat dakizun ikusteko. Aurrera!

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Hezkuntza materialak etxean egiteko

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Bonelli arranoaren abenturak Araban

Mikrotestuen lehiaketa instagramen

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Bisoi europarra, Europako ugaztun mehatxatuena

Ikusi gehiago
materiales

Hezkuntza materialak etxean egiteko

Ezagutzen duzu Arabako biodibertsitatea? Arabako Foru Aldundian hainbat hezkuntza jarduera proposatzen dizkizugu modu dibertigarrian ikasteko. Eskulan eta jokoen bidez, espezie ospetsuak ezagutu ahal izango dituzu, hala nola Bechstein saguzarra edo baso igel jauzkaria. Materialak batez ere Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako lehenengo zikloetako txikientzat dira.

Gainera, gure ohiko kolaboratzaileetatik batzuk haurrentzat diseinatu dituzten materialak deskargatu ditzakezu; adibidez, Zerynthia elkartearen maskarak eta ebakigarriak.

Beste ekintza batzuk

Ruta cercana

Ezagutzen duzu Bonelli arranoa?

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Bonelli arranoaren abenturak Araban

Mikrotestuen lehiaketa instagramen

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Hegazti sarraskijaleek naturan duten eginkizuna

Ikusi gehiago
Gente y naturaleza Natura 2000

Jendea eta natura

“Natura zaintzea” terminoa maiz lotzen da oraindik giza jarduerak sistematikoki baztertzen dituzten erreserba natural zorrotzekin. Hala ere, Natura 2000 Sareak beste era batera egiten du lan. Ez du basabizitzarako santutegirik finkatu nahi. Aitzitik, gizakiak naturaren osagai integral bat garela aitortzen du.

Are gehiago, espezie batzuen bizitzarako beharrezkoak eta garrantzitsuak diren habitat jakin batzuetan ezinbestekoak dira gizakion jarduerak, haien ondorio baitira espezie horiek bizitzeko behar dituzten baldintzetako batzuk. Jarduera horietako asko ez dira dagoeneko errentagarriak han bizi direnentzat. Horregatik, Natura 2000 Sarea ez da soilik basabizitza babesten saiatzen; aitzitik, pertsonen bizi kalitatea hobetu eta biodibertsitaterako onak diren jarduera tradizionalak babestea ere proposatzen du. Eta hori lortzeko, erabaki da Natura 2000 lekuek lehentasuna izango dutela kontserbaziorako eta garapen iraunkorrerako laguntzak emateko orduan.

Horrenbestez, eta leku jakin batzuetan giza jarduera mugatuko bada ere habitat edo espezie berezi edo oso urri baten presentziagatik, Natura 2000 Sareko leku gehienetan giza jarduerak aurrera jarraituko du, baldin eta horrek ez badie kalte nabarmenik egiten hango espezie eta habitat naturalei. Beraz, edozein proiektu edo jarduera berri egin aurretik, ebaluatu egin beharko da ondorio kaltegarriak ekar ote ditzakeen aztertzeko, eta, hala bada, kalteak gertatu aurretik konponbidea jartzeko.

Horrela, Natura 2000 Sareak garapen jasangarria hartzen du oinarri. Helburua ez da jardun ekonomikoa etetea, baizik eta jarduera ekonomikoari lekua egiteko modua aurkitzea eta, aldi berean, EAE zein Europa mailako biodibertsitatea zaintzea. Horretarako ezinbestekoa da Natura 2000 Sarean bizi eta lan egiten dutenek erabakietan parte hartzea.

Gente y naturaleza Natura 2000

ARABARREK ASKO DUTE IRABAZTEKO NATURA 2000 SAREAREKIN: NATURAGUNEAK ETA BIODIBERTSITATEA ZAINTZEN DITU, NATURAZ GOZATZEKO AUKERA EMATEN DU, ERABILERA TRADIZIONALAK BERMATU ETA GORDETZEN DITU, EDATEN DUGUN URAREN ETA ARNASTEN DUGUN AIREAREN KALITATEA HOBETZEN DU ETA LANDA EREMUAN ENPLEGUA SORTZEN DU.

Argibide gehiago

Ruta cercana

Zer da Natura 2000 Sarea?

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Zertarako balio du?

Ikusi gehiago

 

Euskal Autonomia Erkidegoa osatzen duten hiru lurraldeetatik Arabak dauka, zalantza izpirik gabe, paisaia aniztasunik handiena. Ondare naturala askotarikoa eta osatua da, baita geografia ere. Hiru mendi katek gurutzatzen dute Araba, ekialdetik mendebaldera.

Iparraldeko ertzean dagoenak ezartzen du muga Arabaren eta Gipuzkoa eta Bizkaiko eskualde atlantikoen artean. Iparraldeko mendilerro horiek eta Arabako erdiguneko bigarren mendilerroak biltzen dituzte mendi izaerako espazio babestuen zati garrantzitsu bat. Sortutako haranetan interes handiko baso aztarnak, barne hezeguneak eta balio ekologiko handiko zenbait ibai aurki ditzakegu.

Hegoaldean, Toloño mendilerroa da azken oztopo naturala, Arabako Errioxako lautadan barneratu aurretik. Toloño mendilerroko harkaitzek ezartzen dute eskualde biogeografiko atlantikoaren eta mediterraneoaren arteko muga. Klima aniztasun garrantzitsu horretan aurki ditzakegu mendi inguruneko klima heze eta hotza, zein hegoaldeko lurretako klima lehorra, baita bien arteko trantsizioa ere; horrek aberastasun handia ematen dio Arabari paisaia, habitat eta espezieei dagokienez. Euskadin 51 KBE (Kontserbazio Bereziko Eremuak) eta 8 HBBE (Hegaztientzako Babes Bereziko Eremuak) daude, guztira 150.000 ha-ko azaleran, hau da, Euskadiko Natura 2000 Sarearen % 56,5 Araban dago. 

 

Prentsa dosierra    |    Natura Sarearen Triptikoa

 

EZAGUTU ITZAZU NATURA SAREAK ARABAN DITUEN 29 GUNEAK

 

Natura 2000 Saretik zenbat gune daude Araban?

29 gune:

  • 24 KBE
  • 5 HBBE

 

Zer azalera hartzen dute, guztira?

Arabako azaleraren % 28,2. (84.772 hektarea).

Euskadin 51 KBE eta 8 HBBE daude, guztira 150.000 hektarea, hau da, Euskadiko Natura Sareko % 56,5 Araban dago.

 
sorgina sabia

Sorgin jakintsua

Herrixkako sorgina luzaro zebilen bere iragarpenak asmatu gabe; hori dela eta, atsedenaldia hartu eta herriaren kanpoaldera bizitzen joatea erabaki zuen nekazari eta abeltzain batzuekin. Harridura handiz konturatzen da bere auzokoak gai direla ekaitzak, izozteak eta abarrak iragartzeko. Nolatan da hori?

 

 

Jarduerak

 

1. jarduera. Ipuin foroa

  • Ipuina entzun baino lehen, ikasleei galdetzen zaie ea dakiten noiz egingo duen euria edo urteko zein sasoitan egiten duen hotz edo euria. Noiz loratzen dira landareak? Noiz heltzen dira enarak? Noiz biltzen dira perretxikoak edo masustak? Urtaroen aldaketen eta izakien arteko loturari fenologia esaten zaio.
  • Sorgin jakintsua ipuina entzutera gonbidatzen zaie.
  • Zerrenda bat egiten da urtaroetan gertatzen diren aldaketak, eta horiek izakiengan (zuhaitza, lorea, hartza edo hegazti migratzailea) duten eraginak jasota.

 

2. jarduera. Gurpil fenologikoa

  • Paper edo kartulina bat hartzen da, eta konpas baten laguntzarekin zirkunferentzia handi bat egiten da eta lau zati berdinetan banatu. Zati bakoitza urtaro bat izango da. Marrazkiak egin eta zenbait material collage modura erabiliz, taldeka gurpil fonologiko bat egiten dute, hau da, naturan ikusten ditugun urtaro aldaketen adierazpena.

 

3. jarduera. Herritarren zientzia fenologiaren gainean

  • Badira zenbait proiektu herritarren partaidetzaz, fenologiarekin zerikusia dutenak. Beharbada, ezagunena hauxe da: http://www.fenodato.net/ . Nabigatu web orrian zehar eta jakin ezazu zein espezieren datuak hartu ditzakezun eta nola egin. Ausartuko al zinateke zeure egutegi fenologikoa egitera?

Unitate didaktikoa

Norentzat

Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailak.

Helburuak

Aztertzea urtean zehar gertatzen diren aldaketa meteorologikoak, urtaroak eta gure bizitzetan eta gainerako izakienetan dituzten ondorioak.

Ezagutu nolako eragina daukaten urtaroek izakiengan

Gaiak

Fenologia: urtaroen aldaketen eta izakien arteko lotura.

Herri jakintza.

Beste ipuin batzuk

Ruta cercana

Gutako bat

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Zikoina izan nahi zuen saia

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Erleen etsaia

Ikusi gehiago
buitre

Zikoina izan nahi zuen saia

Sai zuria da gure lurraldeko sairik (putrerik) txikiena eta ezezagunenetakoa. Urtero, migrazio bidaia harrigarria egiten du Saharako basamortutik harantzago, beste hegazti askoz ezagunagoen antzera, esaterako, zikoinak. Baina zikoinek migratzeari utzi diote. Zergatik? Nola eragiten dio horrek haiei buruz esaten denari?

 

 

Jarduerak

 

1. jarduera. Ipuin foroa

  • Ipuina entzun aurretik, ikasleei galdetzen zaie ea dakiten zer den saia eta zer espezie ezberdin dauden, zer jaten duten eta non bizi diren.
  • Zikoina izan nahi zuen saia ipuina entzutera gonbidatzen zaie, eta sai zuriaz, haien ohiturez eta migrazio bidaiaz hitz egiten dute.
  • Mapa batean identifikatzen dira sai zuriak urtaro bidaian, Euskal Herritik Saheleraino, igarotzen dituen lekuak.

 

 

2. jarduera. Isisen bidaia.

Isis Araban pozoitze bat jasan eta Martiodako Fauna Suspertegian erreskatatu zuten sai zuriko emea da. Han, satelite bidezko transmisore bat jarri zitzaion, eta, horrela, urteak dira haren mugimendu guztiak zehatz-mehatz ezagutu ditzakegula, migratzaileak barne.

  • https://www.google.es/earth/download/gep/agree.html  estekan, “Recorrido migración postnupcial.Kmz” eta “Visita guiada - Migración postnupcial ISIS.Kmz”* fitxategiak deskargatzen dira, zehatz-mehatz ezagutzeko Isisek uda ostean Gasteiz ingurutik Saheleraino egindako migrazio bidaia, eztei osteko migrazioa deritzona, hau da, ugalketaren ondoren egiten duten migrazioa.
  • Galdera hauei erantzun behar zaie: Zenbat kilometro egiten ditu? Zenbat denbora ematen du egiten? Zenbat denbora behar du Saharako basamortu handia zeharkatzeko?
  • Zikoina askok Sahelen igarotzen dute negua, sai arreek bezala, baina beste askok, Europa ekialdekoak eta Turkiakoak kasu, Kenya eta Ugandako lautadetan egiten dute, eta beste hainbatek Hegoafrikako Lurmutur inguruan. Leku horiek mapan bilatzen dira. Zenbat kilometro egiten dituzte zikoina horiek? Zein animaliarekin egingo dute topo han?

 

 

3. jarduera. Atsotitzak

  • Zikoinen berezko esaera zaharrei buruz galdetzen zaie ikasleei, hala nola "Por San Blas la cigüeña verás" esaera tipikoari buruz, neguaren amaieran zikoinak beren hazkuntza eremuetara itzultzen diren uneari egiten diona erreferentzia. Baina zikoinak beren migrazio patroiak aldatzen ari dira. Zergatik? Zer abantaila ditu negua hemen pasatzeak, bidaiatu beharrean? Ezagutzen al duzu zikoina habiaren bat zure hiri edo herrian?

  • Faunarekin zerikusia duten beste esaera, atsotitz edo herri sinesmen batzuen zerrenda egiten da, eta ea horiek egia diren hausnartzen da.

 


* Google Earth erabiltzea: bisita gidatua aktibatzeko, ireki Viaje virtual ISIS.Kmz artxiboa, hautatu Visita guiada - Migración postnupcial ISIS.Kmz (bideo kamera baten ikonoa du) eta sakatu Reproduce viaje ikonoa (Playren ikonoa duen bideo kamera bat da). Bisita gidatuak 2 minutu irauten du.

 

Unitate didaktikoa

Norentzat

Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailak.

Helburuak

Sai zuria, gure hegazti mehatxatuenetakoa bera, eta haren biologia ezagutaraztea.

Migrazioaren kontzeptua eta hegaztientzat hain joan-etorri handiak eragiten diena azaltzea.

Animalien portaera alda dezaketen zenbait faktore identifikatzea, hala nola zikoinen migrazio aldaketak neguan, elikadura iturri eskuragarriagoak daudelako.

Gure kontinenteko eta inguruko kontinenteetako elementu geografiko garrantzitsuenetako batzuei buruzko jakin-mina sortzea, hala nola Gibraltarko itsasartea, Atlas mendikatea edo Saharako basamortua.

Faunarekin zerikusia duten zenbait atsotitz eta esaera zahar ezagutzea.

Gaiak

Sai zuria. Zer da? Non bizi da? Zer jaten du?

Hegaztien migrazioa. Zergatik migratzen dute? Nora migratzen dute? Noiz egiten dute?

Atsotitzak eta herri sinesmenak

Beste ipuin batzuk

Ruta cercana

Sorgin jakintsua

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Gutako bat

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Erleen etsaia

Ikusi gehiago
Erleen etsaia

Erleen etsaia

Erlauntzan kezka da nagusi, erle esploratzaileetako asko ez dira polen eta nektar bilketa lanetatik itzultzen ari, zerbait haiek akabatzen dabil…2 erle inude txiki baimenik gabe irtengo dira erlauntzatik eta benetako etsaia nor den deskubritzen saiatuko dira.

 

 

Jarduerak

 

1. Jarduera: Foro cuento

  • Ipuina entzun aurretik elkarrizketa piztuko dugu klasean. Zer ezagutzen dugu erleen inguruan?Erlezaintzarako beharrezkoak izateaz gain, zergatik uste duzue direla hain garrantzitsuak?Erleak arriskuan daude, zerk erasaten ote die?
  • “Erleen etsaia” ipuina entzutera gonbidatuko ditugu ikasleak. Erlauntzaren funtzionamendua errepasatuko dugu ipuinean azaldutakoaren arabera. Nola antolatzen eta ugaltzen dira erleak?Superorganismo kontzeptua aurkeztuko dugu.

 

 

2. Jarudera: Espezie inbaditzaileak

Argi dago erleen etsaia espezie inbaditzaile bat dela, baina, badakizue zein den bere izena? 

 Igarkizuna argitzeko honako kode hau erabili dezakezu:

Lur plantako biodibertsitate galeraren kausen artea, espezie inbaditzaileak 2. postuan ditugu eta zoritxarrek gizakiok zerikusi handia dugu horretan. Kasu askotan guk geuk sartu ditugu espezie hauek, oharkabean, bertoko espezieengan eta ingurunean ondorio kaltegarri larriak eraginaz. Beste askotan ordea nahita sartu ditugu ingurunean, gehienetan helburu ekonomikoekin.

Taldeka jarrita Euskal Autonomi Erkidegoan aurkitu ditzakegun espezie inbaditzaileen inguruan ikertu dezauen proposatzen dizuegu.

Bila ezazue argazki bat eta erantzun ondoko 2 galdera hauei:

  • Noiz eta nola sartu zen?

  • Zer da eta zeri eragiten dio?

 

Adibidea: Lutxoa

1. Aurreko mendearen erdialdean sartu zuen administrazioak gure erreka eta ibaietan , kirol-arrantza sustatzeko asmoarekin.

2. Ur gezatako arrain hau predatzaile sutsua da eta mehatxu handia suposatzen du bertako arrain, anfibio eta baita hegazti espezientzako ere.

Ondoren  klasekideen aurrean aurkeztu ahal dituzue topatuako adibideak (dibertigarriagoa egiteko lehen ezagutu duzuen kodea erabiliz enkriptatu dezakezue izena)

Hemen duzue Euskal Autonomi Erkidegoko espezie inbaditzaileen zerrenda bat.

 

 

3. Jarduera: Bestelako mehatxu batzuk, Erleak arrisku bizian daude!

Erleak arrisku bizian daudela jakin badakigu, baina espezie inbaditzaileez gain badira intsektu hauei eragiten dieten beste hainbat faktore ere: gaixotasunak, aldaketa klimatikoa…Baina zer dira erleak eta zer gertatzen ari da beraiekin? Ikus ezazue honako bideo honen lehenengo zatia (2:29min-rarte)

  • Beraz erleak ez dira soilik ezti-erleak (Apis melífera) eta landareen polinizazioan parte hartzen duten erle espezie ugari dago. Hala ere, erleez gain naturan polinizatzaileen papera betetzen duten milaka intsektu daude, eta baita bestelako animalia mota batzuk ere!

Irten zaitezte etxe edo eskola inguruko loredun eremu batetara eta egin ezazue loreetan ikusten dituzun intsektuen argazki bidezko erregistro bat. Zenbat espezie ezberdin detektatu dituzue?ze taldetakoak dira? (kontuz! euli batzuek liztor edota erleak imitatzen diztuzte eta.)

Taldeak: tximeletak, kakalardoak, euliak, erleak

  • Bideoan ikusi ditugun ingurumen-arazo horiek guztiek gainontzeko intsektuengan ere eragin nabarmena dute. Nekazaritza intentsiboan egiten den pestiziden erabilera indiskriminatua arazo larria da, baina arrotza egiten zaigu gehienoi. Traktore erraldoiak imagina ditzakegu, fumigatzen eta inguruan harrapatzen duten xomorro oro akabatzen, baina zer egin dezakegu guk egoera horri buelta emateko? Arazoa uste duguna baino gertukoagoa da eta baita konponbidea ere.

Konponbide posibleen inguruko brainstorming bat egitera animatzen zaituztegu. (Ideia batzuk: produktu ekologikoak kontsumitu, okela gutxiago jan, hiri-baratze bat sortu…)

Ikus ezazue bideoa-ren 2. zatia, ea zuek pentsatutakoak aipatzen diren (2:29min-tik aurrera)

Unitate didaktikoa

Nori zuzendua

DBH

Helburuak

Superorganismo kontzeptua ezagutzea erlauntzaren funtzionamenduaren bitartez.

Espezie inbaditzaileen problematikaz ohartarazi eta gure inguruan ditugun adibideak ezagutzea.

Erleek eta bestelako polinizatzaileek jasaten dituzten mehatxuen eta hauen ondorioen inguruan hausnartzea.

Gaiak

 

Polinizatzaileen garrantzia.

Superorganismoak.

Espezie inbaditzaileen problematika.

Intsektuei erasaten dieten bestelako mehatxuak: Nekazaritzako pestizidak.

Beste ipuin batzuk

Ruta cercana

Sorgin jakintsua

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Gutako bat

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Zikoina izan nahi zuen saia

Ikusi gehiago
Uno de los nuestros

Gutako bat

Goiz batean basoko biztanle bat nor den jakin ezinik esnatzen da. Bere iragana ezagutzeko bilaketan, beste animalia batzuekin hizketan hasiko da. Arrastoek bere espeziekideengana eramango dute eta, gainera, basoa ulertzeko beste era berri batez ohartuko da.

 

 

Jarduerak

 

1. jarduera: Ipuin foroa

  • Ipuina entzun aurretik, elkarrizketa piztuko dugu klasean: Zer aurkitu dezakegu basoetan, zuhaitzez gain?, Basoetan bizi diren zein animalia ezagutzen ditugu?, Nola erlazionatzen dira haien artean?
  • Gutako bat ipuina entzutera gonbidatuko ditugu ikasleak eta ondoren, ipuinean agertu diren animaliak eta landareak birpasatuko ditugu.
  • Basoko ekosistemaren elementuei buruz hitz egingo dugu, normalean kontuan hartzen ez direnak ere aipatuta (eguzkia, ura, lurzorua...)

 

 

2. jarduera. “Basoko sarea” jolasa

2 jolas proposatzen dizkizuegu, basoetako biztanleen arteko oreka hauskorra eta energia fluxua lantzeko helburuarekin.

  • Kanpoaldean egitekoa: Lehenik eta behin, parte hartzaile bakoitzak zer izan nahi duen aukerau beharko du; landarea, belarjalea, edo harraparia. Harrapari ugari aukeratuko dituzte (erakargarrienak izan ohi dira), belarjale gutxi eta landare oso gutxi (materiale gehigarrian aurkituko duzue bertako espezieen zerrenda bat). Ondoren bakoitzari aukeratu duen taldearen arabera koloretako zinta bat emango zaio. Harrapari guztiak elkarrekin jarriko dira, haiengandik metro batzuetara belarjaleak jarriko dira eta azkenik belarjaleengandik 10 bat metrora landareak. Jokoaren garapena: Harrapariek belarjaleak jazarriko dituzte eta hauek ihes egiten saiatuko dira. Era berean belarjaleak landareak harrapatzen saiatuko dira eta landareek aldiz hauengandik ihes egingo dute. Partzehartzaile bakoitzak pertsona bakarra harrapatu dezake eta horretarako zinta kendu beharko dio. Guztiek janaria lortzea ezinezkoa dela egiaztatuko dute (alderantzizko piramide bat baita). Jolasa errepikatu beharko duzue,  baina oraingo honetan irakaslea bera izango da piramideari dagokion itxura emango diona; energia eguzkitik dator eta jasotzen lehenak landareak izaten dira beraz gutxienez partehartzaileen erdia talde honetan kokatuko du. Geratzen diren partehartzaileen hiru laurden belarjaleak izango dira eta gainontzekoa haragijaleak.

Amaitzean talde bakoitzari eragiten dioten mehatxuen inguruan eta mehatxu hauek (suteak, pestizidak,gaixotasunak…) ekosistemen orekari nola eragiten dioten hausnartzeko, elkarrizketa sortzea proposatzen dizuegu.

  • Barrualdean egitekoa: Parte hartzaile bakoitzak zer izan nahi duen aukeratu beharko du, baina kasu honetan irakasleak lagundu egingo dien talde bakoitzean dagokion izaki kopurua egon dadin. Ondoren zirkuluan eseri beharko dute denek nahi duten hurrenkeran. Afinitatearen arabera batuko dira eta talde ezberdinetako izakiak nahastuta egongo dira gure zirkulu-katean. Beraz, irakaslea gidari eta elkarrizketaren bitartez “kate trofikoaren” ordena har dezaten lortu beharko dugu. Horretaz gain norbaiti eguzkiaren eta uraren paperak emango dizkio. Orduan irakasleak soka bat emango die partehartzaileei eta guztien artean helduko diote, zirkulo osoa lotuta geratuko delarik.

Momentu horretan Irakasleak ekosisteman eragiten duen edozein faktoreren papera hartuko du, esaterako otso bat ehizatuz, ura kutsatuz, zuhaitzak moztuz. Ekosistemari eragin dion puntuan sokari tiradizo bat emango dio eta tiradizo hau nabaritzen dutenek gauza bera egingo dute. Dena lotuta dagoela eta kate-erreakzio bat gertatzen dela ikusiko da. Guztien artean basoaren orekari eragin diezaioketen mehatxu gehiago pentsatu eta horien inguruan elkarrizketa bat sortzea proposatzen dizuegu..

 

 

3. jarduera. Oreinaren orroaldia irudikatuz

Taldean edo bakarka egin daitekeen  jarduera bat da. Materiale gehigarrian daukazuen txontxongiloa egin eta Zuen marrualdi propioa irudika dezazuen proposatzen dizuegu.  Animatu zaitezte bideo bat grabatzera eta bidali iezaguzue helbide honetara: parquegorbeia@parques.araba.eus.

Zuen ekarpenekin bideo txiki bat egingo dugu eta gorbeiako instagramean argitaratuko dugu @arabakoparkenaturalak. (Datu pertsonalen inguruko araudia betetzea errazte aldera eta segurtasunagatik saiatu zaitezte bideoetan txontxongiloak bakarrik atera daitezen, batez ere adingabeen kasuetan)

Gogoratu emeek ez dute adarrik eta arrek aldiz bai. Gainera adinaren arabera tamaina eta forma ezberdina dute adar horiek. Orein arren kasuan 4 urte bete arte gutxigorabeherako adina jakin daiteke adarrak aztertuz. Saia zaitezte zuen adar propioak sortzen eta adin ezberdinetako oreinak egiten.

Unitate didaktikoa

Nori zuzenduta

Lehen hezkuntza (1. eta 2. Zikloa)

Helburuak

Gure inguruko basoetan bizi diren animalia batzuen biologia ezagutzeko jakin-mina piztea.

Basoko ekosistemak osatzen dituzten elementuak ezagutu eta bere baitan sortzen diren harreman estuak eta konplexuak aztertzea.

Animalia talde nagusiak identifikatzen ikasitea: Hegaztiak, Ugaztunak, Narrastiak, Anfibioak, Arrainak eta Intsektuak.

Edukiak

Oreina. Zer da?non bizi da?zertaz elikatzen da?Zein da bere bizi zikloa?

Elikadura estrategiak eta kate trofikoarekin duten lotura.

Habitat mota ezberdinak eta izaki bizidunek habitat horiekin duten lotura.

Bertako zenbait animalia eta landareren izen arruntak

Beste ipuin batzuk

Ruta cercana

Sorgin jakintsua

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Zikoina izan nahi zuen saia

Ikusi gehiago
Ruta cercana

Erleen etsaia

Ikusi gehiago

Ipuinak

Aurrebista